|
Waaruit bestaat de lucht die we inademen
(2):
-
78,1% stikstof (N2)
-
20,9% zuurstof (O2)
-
andere zeldzame gassen zoals stoom, argon, waterstof of krypton.
De lucht die we inademen heeft deze samenstelling ... tenminste als alles goed gaat. Ongewenste elementen kunnen deze proporties komen verstoren, zoals ook in je bord het geval kan zijn. Dan is er risico tot vervuiling. Dit heeft de Raad van Europa gezegd in 1967 :
ÇMen spreekt van luchtvervuiling als er een vreemde substantie of een belangrijke verandering in de verhouding van de bestanddelen
(de gassen waarover we het zonet hadden)
een schadelijk effect veroorzaakt, rekening houdend met de wetenschappelijke kennis van het moment, of last / hinder veroorzaken.È
(3)
Oorzaak van de vervuiling
De mens is jammer genoeg de grootste boosdoener wat betreft atmosferische vervuiling. In elk geval verantwoordelijk voor de meest rampzalige vervuiling. Enkele activiteiten die aan de oorsprong liggen van de vervuiling (3):
-
De verbranding : de mens verbrandt vele materialen (hout, steenkool, aardgas, stookolie, ...) voor verschillende doeleinden (verwarming, industrie, transport, ...). De dampen die vrijkomen bij de verbranding bevatten grote hoeveelheden onzuiverheden (roet, teer, zwaveloxide, ...).
-
Motorvoertuigen : de motors die in de meeste wagens gebruikt worden, liggen aan de oorsprong van vele vervuilende substanties (lood, koolstof - stikstof - en zwavelmonoxide). Dit soort verontreiniging is zo belangrijk dat we er een heel dossier aan wijden.
-
De industrie : naast de verschillende dampen stoot de menselijke productie vele gassen af in de atmosfeer.
-
De landbouw : schadelijke gassen worden geproduceerd door de vertering van planten bij dieren (het gaat over methaan, giftig en zeer ontvlambaar), door hun uitwerpselen (die ammoniak produceren, en zo de bodem, het grondwater en de atmosfeer verzuren), door bepaalde teelten (zoals rijstvelden die ook methaan produceren) of door bepaalde lanbouwmethodes (o.a. intensieve landbouw, waar de meststoffen protoxyde van stikstof invloed heeft op de verhitting van de planeet).
-
En al deze activiteiten liggen aan de basis van een ander soort atmosferische vervuiling waar we minder bij stil staan, maar die nochtans in vele gevallen zeer storend is voor het milieu : de slechte geurtjes !
Maar de mens ligt niet aan de oorsprong van alle vervuilingen. Bepaalde type vervuiling zijn natuurlijk. Het kan gebeuren dat bijvoorbeeld aardse of meteorologische fenomenen vreemde substanties of in grote hoeveelheden uitstoten die de normale samenstelling van de lucht verstoren.
We zullen enkele natuurlijke oorzaken van atmosferische vervuiling opsommen (3) :
-
Erosie van de bodem : de wind onttrekt materie aan de bodem onder de vorm van stof, dit is erosie. Het stof bevindt zich dan in de atmosfeer. De kracht van de erosie hangt af van de windsnelheid, van de aanwezigheid van planten, van de vochtigheidsgraad van de bodem, ...
-
De vulkanen : vulkaanuitbarstingen projecteren enorme hoeveelheden as in de atmosfeer die wel duizenden kilometers kunnen afleggen. Zo zou de explosie van Perbuatan in 1883 op het Indonesisch eiland Krakatoa, 10 duizend ton vulkanisch as uitgestoten hebben. Deze wolk was zo groot dat hij gedurende enkele maanden een temperatuursdaling van 0,5¡ C veroorzaakt heeft over de hele wereld. (2)
Naast het vulkanisch as stoten de vulkanen ook grote hoeveelheden schadelijke gassen uit, afgeleid van koolstof (CO, CO2) en van zwavel (H2S, SO2)
-
Brandhaarden : andere bronnen van as en gas die bijdragen tot het broeikaseffect (vooral CO2), zijn de enorme branden veroorzaakt door blikseminslagen of andere natuurfenomenen.
-
Stuifwater : dat zijn kleine waterdruppeltjes die de wind onttrekt aan de golven en die de wind op grote afstanden kan meevoeren. Elk jaar het zout dat zij zwavel in de atmosfeer.
-
Meteorieten : elk jaar komt 50 000 tot 350 000 ton buitenaards stof onze atmosfeer binnen.
-
Stuifmeel : Vooral in de lente en in de herfst verliezen bloemen hun stuifmeel in de atmosfeer om zich te vermenigvuldigen. Personen kunnen er allergisch voor zich, deze allergie noemt men "hooikoorts"
Het grote verschil tussen natuurlijke vervuiling en die van menselijke oorsprong ligt in het feit dat de natuurlijke vervuiling over het algemeen tijdsgebonden is en dat de planeet over verdedigingsmechanismes beschikt die het evenwicht terug kunnen herstellen. De vervuiling veroorzaakt door de mens daarentegen, gaat ononderbroken door en neemt zelfs toe. Dit laat de planeet geen tijd om de onzuiverheden te absorberen of om zich ertegen te beschermen.
De voornaamste atmosferische vervuilers (2):
Met het voorgaande kan je al een beeld vormen van de oorzaken van de vervuiling en heb je al een kort overzicht van enkele belangrijke vervuilers. Jammer genoeg zijn het niet de enigen ...
De onderstaande kader, tot stand gebracht door het WWF voor het tijdschrift
ÇPandaÈ
herneemt de belangrijkste atmosferische vervuilers. De cijfers in de kader dateren van 1993 en laten toe om zich een idee te vormen van de verhoudingen, maar men mag ze niet zomaar overnemen. De situatie is geëvolueerd en de cijfers kunnen ondertussen veranderd zijn.
|
Vervuilers
|
Oorzaken in België
|
Gevolgen voor
invloed op
de gezondheid
|
Gevolgen voor
invloed op
het milieu
|
|
Stikstofoxide (NOx)
|
-
Gemotoriseerde voertuigen (70%)
-
Verwarming: huishoudelijke en industriële toestellen (30%)
|
-
Onder invloed van de zon, produceren ze ozon met koolwaterstof. Nadien zetten ze zich om in nitraat-en salpeterzuur. (=zure regen)
|
|
|
-
directe invloed op bladeren en naalden van gewassen / planten
|
|
Zwaveldioxide (SO2)
|
-
Verwarming : huishoudelijke en industriële toestellen (85%)
-
Gemotoriseerde voertuigen (diesel) (15%)
|
-
Zet zich om in zwavelachtige zuren en zwavelzuur (=zure regen)
|
|
|
-
Ontregeling van het evenwicht van de bodem en het water
-
Be&iulm;nvloed indirect de bladeren en naalden van gewassen / planten
-
Aantasting van flatgebouwen en monumenten
|
|
Koolstofmonoxide (CO, CO2)
|
-
Gemotoriseerde voertuigen
-
Verwarmingen
|
-
Verstikking
-
zenuwstoornissen (CO)
|
-
CO2 : is voor 50 % verantwoordelijk voor het broeikaseffect
|
|
Koolwaterstof (HC)
|
-
Gemotoriseerde voertuigen (60%)
-
Industrie, verdamping van oplosmiddelen (verven, chemische schoonmaakmiddelen, ...) en van benzine (40%)
|
-
Samen met NOx vormen ze ozon
|
-
zenuw- en bloedstoornissen na blootstelling van grote dosissen
-
voor sommigen kankerverwekkend
|
-
|
|
Lood (Pb)
|
-
gemotoriseerde voertuigen (benzine met lood) (85%)
-
industries (15%)
|
-
bio-accumulable
-
ontwikkelingsstoornissen bij jonge kinderen
|
-
loodconcentraties in planten
-
besmetting van de voedselketen
|
|
andere zware metalen
|
-
verhoudingen afhankelijk volgens de streek : metaalverwerkende industrieën, en verbranding van afval (kleurstoffen, batterijen, thermometers, ...)
|
-
bioaccumulable
-
functiestoornissen / verstoring van meerdere organen (nieren, lever, ...)
-
bepaalde zijn kankerverwekkend
|
-
giftig voor fauna en flora
|
|
Ozon (O3)
|
-
reactie tussen stikstofoxide en koolwaterstof onder invloed van de zon
|
- oog - en ademhalingsstoornissen
|
-
directe invloed op bladeren en naalden van gewassen / planten en de groei
-
draagt bij tot het broeikaseffect
|
|
Methaan (CH4)
|
-
Bacteriële ontbinding
-
Veeteelt
-
Exploitatie van steenkool en aardgasl
|
-
|
-
Verantwoordelijk voor 15 % van het broeikaseffect
|
Chloro-
fluor-
carbones (CFC)
|
-
schuim (61%)
-
Spuitbussen (27%)
-
Koelkasten en airconditioning apparaten (8%)
-
Brandblussers en andere (4%)
|
-
Onrechtstreeks, laat CFC een grote hoeveelheid ultravioletstralen doordringen door de afbrokkeling van de stratosfeer
|
|
|
-
Oogproblemen bij dieren
-
Uitroeiing van het plankton
-
Verstoring van de plantengroei
-
Versterking van het broeikaseffect
-
...
|
|
Protoxyde stikstof(N2O)
|
-
Intensieve landbouw, door het gebruik van meststoffen met stikstof
|
-
Overexitatie van het centrale zenuwstelsel, vandaar zijn naam lachgas
|
-
Draagt bij tot de vernieling van de ozonlaag en het broeikaseffect
|
|
Ammoniak (NH3)
|
-
Lisier afkomstig van intensieve veeteelt
|
-
Irritatie van de slijmvliezen
-
Geurhinder
|
-
Verzuring van de regen door omzetting in NO2
|
De Bounga-Bounga's
Bronnen:
(1)
ÇCopain des VillesÈ
- éditions Milan - 1994
(terug)
(2)
ÇPanda # 55 - Quand la Terre a le Mal de l'AirÈ
- WWF - décembre 1993
(terug)
(3)
ÇLa Pollution de l'Air - Origine, Nature et Effets des polluants - Contrôle, Lutte et Législation - Travaux pour les élèvesÈ
- Guy MAAS - Service enseignant du WWF Belgique
(terug)
|
